ابن عساكر در جمادى الاولى 165 ق درگذشت « 1 » ب - يحيى بن خالد برمكى ( 120 يا 126 - 189 يا 190 ق ) 1 - از آغاز تا وزارت يحيى بن خالد مكنّى به ابو الفضل ( و يا به روايتى ضعيف : ابو على « 2 » ) نيرومندترين و نامدارترين وزير در سراسر عصر خلافت عباسى و فرزند مهتر خالد بن برمك است . با توجه به سالمرگ و سن او به هنگام مرگ ، بايد حدود سال 120 ق زاده شده باشد . بىگمان زير نظر پدر از تعليم و تربيتى عالى برخوردار شد . از جوانى با امور سياسى و ملكدارى آشنا گشت و سپس مستقيما متولى بعضى مناصب و مشاغل بلندپايه گرديد . چنان كه در 158 ق آخرين سال حيات منصور عباسى حكومت آذربايجان يافت و چند ماه ، تا مرگ منصور عباسى ، بر آن شغل ماند . « 3 » ازين پس تا سال 161 ق كه از سوى مهدى عباسى مأمور سرپرستى و تربيت هارون گرديد ، از فعاليتهاى او خبر چندانى نداريم . اينكه گفته‌اند مدتى عامل مالياتى بعضى كوره‌هاى فارس شد يا ماليات آنجا را در برابر مبلغى تضمين كرد و چون عملش مورد محاسبه قرا گرفت مالى هنگفت كم آورد و به ناچار 3 ميليون درهم از عمارة بن حمزه وام گرفت ، « 4 » ممكن است مربوط به همين دوره باشد . با اين همه لابد خليفه به دانش و تدبير و توانائيهاى او « 5 » چندان اعتماد داشت كه چون تربيت هارون را به او سپرد « 6 » ، به روايت ابن غسان ، فرزند را هشدار داد كه بايد از يحيى اطاعت كند و ادب و فنون ملكدارى بياموزد « 7 » . پس از مرگ خالد ، خليفه او را بيش از پيش به خود نزديك گردانيد و روابط مستحكمى ميان آنان برقرار شد و فرزندان يحيى در دستگاه خلافت با خليفه‌زادگان برآمدند . هارون در 163 ق به حكومت سرزمينهاى غربى فرات و آذربايجان و ارمنستان منصوب شد و يحيى هم رئيس ديوان رسايل او گرديد « 8 » .

--> ( 1 ) . جهشيارى ، 151 ؛ ابن خلكان ، 1 / 332 ؛ ابن عساكر ، 5 / 414 . ( 2 ) . ابن اثير ، اللباب ، 1 / 115 ؛ ابن خلكان ، 219 . ( 3 ) . ابن اثير ، الكامل ، 6 / 16 . ( 4 ) . جهشيارى ، 197 ؛ ابن خلكان ، 4 / 31 . ( 5 ) . ابن طقطقى ، ص 198 . ( 6 ) . طبرى ، 8 / 140 ؛ ابن خلكان ، 6 / 221 . ( 7 ) . تاريخ آل برمك ، مجموعه شفر ، 8 - 9 ؛ بارتولد ، خليفه . . . ص 9 . ( 8 ) . طبرى ، 8 / 148 ؛ ابن اثير ، الكامل ، 6 / 88 .